Nieuwe aanbestedingswet stimuleert innovatief vermogen!

2 dec 2015

In het FD van 1 december jl. windt Staf Depla zich op over het gebrek aan ruimte voor innovaties onder de gewijzigde Aanbestedingswet. Hij stelt dat de wet pretendeert innovaties mogelijk te maken, maar juist het tegenovergestelde zal bewerkstelligen. Volgens hem maakt de nieuwe wetgeving het overheden onmogelijk althans wordt het in elk geval complex of risicovol, innovaties in te kopen. Dit is merkwaardig omdat de gewijzigde Aanbestedingswet de toepassing van procedures als concurrentiegerichte dialoog en de onderhandelingsprocedure gemakkelijker maakt. Bovendien kent de gewijzigde Aanbestedingswet een nieuwe procedure voor innovaties, te weten het innovatiepartnerschap. Meer oog dus voor het inkopen van innovaties. Het is te makkelijk om een vermeend niet-passend wettelijk kader als oorzaak van het probleem aan te merken; dat te weinig innovaties worden ingekocht, komt meer door het feit dat het potentieel van zo’n wettelijk kader niet altijd wordt benut.

Depla geeft het voorbeeld van de slimme aanbesteding van de openbare verlichting in de gemeente Eindhoven. Daaruit blijkt dat ruimte voor innovaties vooral wordt bepaald door het vermogen van de overheidsorganisatie om er binnen de kaders van de wetgeving maximale ruimte aan te bieden.

Bij de aanbesteding van de openbare verlichting volgde de gemeente Eindhoven de procedure van de concurrentiegerichte dialoog.  Kennelijk slaagde de gemeente Eindhoven er goed in om in deze aanbesteding ruimte te bieden aan innovatie en tegelijkertijd de drie voorstellen met elkaar te vergelijken binnen een Europese aanbesteding. Dat is niet makkelijk. De verleiding voor de overheid is groot om bij aanbestedingen de veilige en vertrouwde weg te kiezen. Er zijn veel overheden die zich verschuilen achter de beperkingen van juridische kaders, zoals de Aanbestedingswet. In de praktijk zijn veel overheden echter vaak risicomijdend en benutten zij bij lange na niet het potentieel dat regelgeving in zich draagt. Denk als voorbeeld maar aan marktconsultaties, de procedure van de prijsvraag en de concurrentiegerichte dialoog; juridische mogelijkheden om innovaties te beproeven en in te kopen. Zelfs mogelijkheden onder het huidige juridische kader. Overheden maken er echter maar zelden gebruik van. Marktpartijen maximaal de ruimte te bieden voor innovaties vraagt om lef en kunde bij inkopers, materiedeskundigen en bestuurders van overheidsorganisaties. Niet alleen kan die ruimte worden geboden door de keuze voor de procedure, maar ook kan die worden geboden binnen de toepassing van die procedure: zelfs binnen traditionele procedures kan bijvoorbeeld ook meer worden gekozen voor functionele specificaties of het toestaan van varianten. Ook daarmee kunnen innovaties worden ingekocht. Door deze ruimte te bieden, geven overheden  echter uit handen hoe aan de behoefte wordt voldaan. Functioneel specificeren is echt een vak. Het risicomijdende karakter wint het vaak.

Wij complimenteren de gemeente Eindhoven dan ook met de uitkomst van de aanbesteding openbare verlichting. Wij moedigen hen aan om op deze ingeslagen weg verder te gaan en andere overheidsinstanties nodigen wij uit het goede voorbeeld te volgen. De gewijzigde Aanbestedingswet biedt hiervoor zelfs meer handvatten dan het huidige wettelijke kader: het verlaagt de drempel tot toepassing van die “a-typische” procedures en roept de procedure van het innovatiepartnerschap in het leven. Depla’s insteek dat innovaties zich per definitie niet lenen om in concurrentie te worden gesteld, en dat deze dus aan het aanbestedingsrechtelijk kader zouden moeten worden onttrokken, gaat niet op.

Depla geeft aan dat we ons niet achter Europa moeten verschuilen, maar evenzeer geldt dat men zich niet uitsluitend achter (een) wetgeving(sproces) moet te verschuilen. Overheden zouden juist innovatiever moeten – en binnen het huidige en gewijzigde wettelijke kader ook: kunnen – omgaan met de kansen die de (nieuwe) wetgeving biedt. Dat vraagt echter afstand te doen van risicomijdendheid én de wil om in mogelijkheden te denken. Laten we dat laatste meer doen: allicht past de jas van een wettelijk kader niet geheel, maar de gewijzigde Aanbestedingswet volledig afdoen als “onmogelijk” maken van inkopen van innovaties, doet de beweging die nu wordt gedaan, te kort.

Claire Leussink-Nies en Klaas Molkenboer

Claire Leussink  Klaas Molkenboer