Culture eats strategy before breakfast

12 jul 2014

Ik moet er vaak om gniffelen. Nieuwe bestuurders met grote plannen. Vaak relatief jonge mannen en vrouwen met behoorlijke ambities die de theorie uit de schoolbanken fris in hun hoofd hebben zitten. Ze komen “vers” binnen, analyseren het probleem, maken een plan van aanpak en gaan fanatiek aan de slag. Zij gaan het totaal anders doen! Ik wed dat je bij het lezen van het voorgaande een voorbeeld in je hoofd kreeg. Een reorganisatie, de implementatie van één of ander ERP-systeem, een besparingsproject, een lean-traject of nog een andere hype…

Laatst hoorde ik een verhaal over een wethouder. Hij had zijn gemeentesecretaris opdracht gegeven “de laatste cent uit inkoop te knijpen.” Het water stond de gemeente tot aan de lippen, dus dan moet je wat. Het zwembad was al geprivatiseerd, het aantal buurthuizen gehalveerd en logopedie op de basisschool was ook al afgeschaft.  Er gold al een jaar een vacaturestop en alle externen waren er al uitgezet. De wethouder had goede verhalen gehoord over inkoopbesparingen bij omliggende gemeenten (het gras bij de buren…). Dus waarom niet bij hen?

De inkoopcoördinator had zijn handen er al vrij vlot van afgetrokken. “Als je geen budget hebt, kun je ook niet besparen,” luidde zijn argument. Trouwens, hij had het hier veel te druk voor. Wel kwam hij met het lumineuze idee om een consultant in te huren op no-cure, no-pay basis. “De kost gaat voor de baat uit” was geen optie meer, bij gebrek aan cash. Met de aanstaande decentralisaties (en bijbehorende financiële onzekerheid) voor de deur, vond de gemeentesecretaris dat een aantrekkelijk idee.  De inkoopcoördinator had nog net tijd om een externe inkoopdienstverlener aan te besteden.

De consultant kwam binnen, werkte een besparingsplan uit, kreeg goedkeuring van het College van B&W en ging met een team van de gemeente aan de slag. Goede projecten die veel geld op zouden leven. Ethisch verantwoord, dus niet simpelweg het mes op de keel van een paar grote leveranciers zetten. Ook niet van het niveau van de “tien procent brieven”. Wel moesten er keuzes gemaakt worden. In een aantal werkgroepen trok de consultant met ambtenaren op om de besparingen binnen te harken. Flink geld, dus daar zou iedereen wel voor warmlopen…

Niets bleek echter minder waar. De ambtenaren gingen stevig met hun hakken in het zand staan. Ze voelden de operatie als een enorme bedreiging. Besparingen realiseren zou betekenen dat ze zelf jarenlang te veel geld hadden uitgegeven. Wat ook zo was. Dat moest (letterlijk) koste wat kost voorkomen worden. Dus stonden ze niet open voor nieuwe ervaringen. Wilden ze niet leren hoe het beter kon. Het besparingsplan werd gaandeweg het verhaal van de tien kleine negertjes. De tegenwerking van de ambtenaren bleek sterker dan de implementatiekracht. Het College van B&W – en de consultant – bleven achter met lege handen.

Kort geleden hoorde ik de wijsheid “Culture eats strategy for breakfast.” En ik vrees dat het waar is. Als je de cultuur niet mee hebt, vergeet je verandering dan maar. Rationele en meetbare gegevens leggen het af tegen emotie en onderhuidse spanningen. Als de cultuur tegen zit, berg je dan maar!

Wim Nieland

Wim Nieland MSc MBA is Directeur publiek bij adviesbureau Aeves.