Coronacrisis; jongste inkopers vangen de klappen op

1 jul 2020

Vóór de coronacrisis woedde op de arbeidsmarkt een ‘war for talent’. Vooral inkopers met kennis en ervaring waren nauwelijks te vinden. Het is zorgwekkend dat ook in deze crisis met name de jongste generatie wordt getroffen: de marktvraag naar young professionals is praktisch weggevallen.

De arbeidsmarkt voor inkoopprofessionals was voor het uitbreken van de coronacrisis zeer krap: een aanzienlijk grotere vraag dan het beschikbare aanbod. Dat blijkt onder meer uit de recente tweejaarlijkse Deal!-Nevi Nationale Inkoopenquête 2020: met 1,3 procent ligt de werkloosheid flink onder het landelijk gemiddelde. De helft van de respondenten zegt dat de kansen op de arbeidsmarkt in 2020 ten opzichte van 2019 zijn verbeterd. Voor iets minder dan de helft zijn ze gelijk gebleven. Het percentage respondenten dat aangeeft dat de arbeidsmarktpositie is verslechterd, is te verwaarlozen. Het onderzoek werd net voor het uitbreken van de coronacrisis afgerond.

Behoefte aan ervaring

De krapte voor de crisis betrof zowel de private als de (semi)publieke sector. In de private sector was de vraag vooral groot naar professionals met ervaring: medioren met enige jaren ervaring en senioren met een lange(re) staat van dienst. Met name professionals die bekend waren met de inkoop van technische producten en capexprojecten waren gewild. “Die schaarste is een gevolg van het niet meer marktbreed investeren in junioren na de financiële crisis in 2009”, constateert Sherief Abdalla, algemeen directeur van AevesBenefit en Aeves Groep.

In de recente periode van hoogconjunctuur wilden organisaties echter wél investeren in jong inkooptalent. AevesBenefit ontwikkelde daarom zijn talentontwikkelprogramma TOP voor afgestudeerden en jonge talenten met enige ervaring. Naast de vraag naar jong talent constateert Abdalla in de afgelopen jaren ook meer vraag naar zij-instromers met atypische profielen: “Bedrijven wilden out of the box denken, selecteren op algemene commerciële competenties in plaats van specifieke inkoopkennis en -ervaring”, aldus de algemeen directeur.

Het juiste hout

Rinke Meijer, partner bij Significant Groep en lid van de directie van Significant Synergy, onderschrijft dit. Voor jong talent heeft zijn organisatie de Significant Academy, een opleidingsprogramma waarin vaardigheden en vakinhoud worden ontwikkeld. Het bedrijf heeft zich mede vanwege de schaarste ook gericht op zij-instromers. “Als mensen maar uit het juiste hout zijn gesneden en bereid zijn om in zichzelf te investeren om zich binnen de inkoopfunctie te ontwikkelen, dan zijn het waardevolle professionals”, licht Meijer toe.

Krapte op tactisch niveau

Ook in de (semi)publieke sector was de arbeidsmarkt krap en dat over de hele breedte, weet Jelle Wenselaar, algemeen directeur van inkoopdienstverlener Het NIC, dat zich geheel richt op die sector. Ook in de publieke sector waren de medioren en senioren schaars en dan specifiek op tactisch niveau binnen inkoop. Denk hierbij aan inkopers met aanbestedingservaring op het gebied van ICT of GWW, maar ook contractmanagers. “Door de schaarste ontstond zelfs een overwaardering, waardoor medior inkopers in senior functies terecht kwamen. Kortom: op de arbeidsmarkt werd de war for talent in alle hevigheid uitgevochten”, aldus Wenselaar. Het NIC heeft met de NIC Academy en een traineeship de afgelopen tijd veel geïnvesteerd in jong talent voor de publieke sector.

Huidige crisis

In hoeverre beïnvloedt de huidige coronacrisis de arbeidsmarkt voor inkoopprofessionals? Het beeld is over de hele linie – private sector en (semi)publieke sector – niet positief, aldus Abdalla. Hij constateert ruim 50 procent minder nieuwe aanvragen. Daarbij worden opdrachten minder vaak verlengd en ook afgeschaald, oftewel: er wordt minder menskracht ingezet op projecten en/of projecten worden ingekort. “Daarnaast wordt ook de start van
nieuwe projecten vaak uitgesteld”, aldus Abdalla. Vooral in de industrie, maar ook in alle andere sectoren.

Consultancytak

Online beginnen aan een nieuwe opdracht lijkt nog niet echt ingeburgerd te zijn. Aan de andere kant stelt Abdalla ook vast dat er bedrijven zijn die geleerd hebben van de vorige crisis en die nu de coronacrisis gebruiken “om het huis op orde te krijgen zodra de economie weer gaat opveren”. AevesBenefit heeft ook een consultancytak en die draait goed, onder meer door het uitvoeren van projecten die erop gericht zijn om de inkooporganisatie
beter in te richten. Uiteraard staat kostenbesparing in deze crisis hoog op de agenda en ook daarvoor maken bedrijven gebruik van consultants.

Externe capaciteit

Meijer is wat betreft de publieke sector op onderdelen positiever gestemd dan Abdalla. Dat kan komen doordat zijn organisatie onder meer gespecialiseerd is in inkoopadvisering en structurele inkoopdienstverlening voor onder meer het Rijk, de decentrale overheid, de zorg en het onderwijs. In de GWW-sector hebben markt en overheid al het protocol ‘samen veilig doorwerken’ opgesteld. “Dat lijkt nog redelijk te gaan”, constateert Meijer,
al zullen volgens hem de gevolgen van de coronacrisis daar later blijken. Hij ziet ook dat in de zorg veel partijen behoefte hebben aan extra inkoopcapaciteit. “De inkopers die in dienst zijn, richten zich sterk op het managen van de crisisinkoop. Maar het reguliere inkoopwerk moet ook doorgaan en daar wordt dan externe capaciteit voor ingeschakeld.”

Vraag naar specifieke kennis

Zeer gezocht waren en zijn inkoopprofessionals met diepgaande domeinspecifieke kennis. Hij noemt als voorbeeld de inkoop van medische pakketten door zorgaanbieders. Ook Wenselaar van Het NIC constateert een toename
van de vraag in de zorg, specifiek bij ziekenhuizen en het RIVM, waar zijn organisatie recent nieuwe opdrachten in de wacht sleepte. Meijer ziet ook een flinke vraag in de onderwijssector. Nu de scholen weer zijn begonnen met fysiek onderwijs, moet in de eerste plaats de gezondheid van leerlingen en onderwijskrachten worden gewaarborgd. Daarvoor zijn vele en zeer uiteenlopende facilitaire en ICT-voorzieningen nodig. Denk aan audiovisuele
middelen en allerlei facilitaire en sanitaire benodigdheden, zoals afscheidingen, stickers, bordjes en desinfecterende gel.

Meer resultaatgerichte inzet

Een vraag is ook of de eisen en wensen van de markt in crisistijd veranderen. Inmiddels is duidelijk dat de vraag naar junioren is ingestort. Abdalla constateert dat klanten juist nu zoeken naar mensen met ervaring, die snel resultaat weten te boeken. Vaak gaat het om specifieke profielen van professionals met veel kennis van de inkoop van ICT of facilitaire apparatuur in de zorg. “De keuze is voor de klant groter geworden doordat er meer inkopers beschikbaar zijn en dus is men ook kritisch. En terecht”, vult Wenselaar aan. Een verandering in de klantvraag is ook de verschuiving van een inspanningsverplichting naar een resultaatverplichting. De afgelopen jaren werden inkoopdienstverleners al meer en meer op basis van resultaatverplichting ingeschakeld, iets waarvan verwacht wordt dat dit tijdens de crisis nog meer zal gebeuren.

Toenemende werkdruk

Inmiddels zijn verschillende maatregelen om de coronapandemie in te dammen versoepeld. Of en in hoeverre de vraag naar inkoopprofessionals daardoor op de korte termijn aantrekt, is nog even afwachten. Meijer ziet voor de korte termijn, de komende maanden, specifiek binnen de zorg en het onderwijs een toenemende werkdruk voor inkopers ontstaan. In de zorg is door de scherpe focus op het bestrijden van het coronavirus inmiddels een
flinke werkvoorraad aan projecten ontstaan. Dat werk moet in de komende periode alsnog worden opgepakt.

Herstelwerkzaamheden

“Daarnaast mag je ook de nodige herstelwerkzaamheden verwachten. Bestaande en nieuwe leveranciers moesten snel en veel leveren, zonder de financiële en contractuele voorwaarden volledig uit te denken of uit te onderhandelen”, aldus Meijer. Binnen het onderwijs zie je dat sommigen al nadenken over het zekerstellen van de continuïteit van de leveringen. Meijer: “Helaas zal niet elke leverancier zonder kleerscheuren uit deze crisis komen.” Dat gegeven vraagt volgens hem van de inkoper meer dan ooit proactief handelen, goed contractmanagement en nauw samenwerken met andere disciplines in de organisatie. Juist nu is het cruciaal om over complete
en actuele markt- en leveranciersinformatie te beschikken en die op waarde te kunnen schatten.

Blijvende impact

“Op dit moment houden we rekening met een blijvende impact van deze crisis”, zegt Abdalla. Dienstverleners, met name die op inkoopgebied, krijgen sowieso pas later last van een economische neergang dan de industrie. Het aantal aanbestedingen kent twee pieken: een voor de zomer, in een na de zomer. Dat betekent dat de vraag naar inkoopcapaciteit in de publieke sector op z’n vroegst pas in de loop van september kan aantrekken. Volgens de algemeen directeur van AevesBenefit kan de nu afnemende vraag na het aflopen van opdrachten, zowel in de private als de publieke sector, na de zomer impact hebben als de marktomstandigheden niet verbeteren. Abdalla: “Afhankelijk van hoe de maatregelen versoepeld worden en hoe de overheid door onder meer haar rol als grote inkopende partij de economie blijft steunen, zullen we wellicht iets positiever naar de nabije toekomst kijken.”

Flexibele schil

Maar ook deze crisis zal eens tot het verleden behoren. Wanneer hangt mede af van het al dan niet oplaaien van het virus in een later stadium. Afhankelijk daarvan heeft het economisch herstel een W- dan wel V-vormig patroon. Ook een L-vormig patroon kan niet worden uitgesloten: een recessie met sterk krimpend bbp, waar we nu al mee te maken hebben, gevolgd door een lange periode van laagconjunctuur. Inmiddels is wel duidelijk dat de flexibele schil van organisaties op de korte termijn almaar dunner wordt: beduidend minder inzet van uitzendkrachten en zzp’ers.

Landelijk gemiddelde

In hoeverre wordt de arbeidsmarkt voor inkoopprofessionals beïnvloed op de langere termijn, en zijn er gevolgen te verwachten voor die flexibele schil? Uit de Deal!-Nevi Nationale Inkoopenquêtes van de afgelopen jaren blijkt dat de flexibele schil in inkoop al aanzienlijk dunner is dan het landelijk gemiddelde. De cijfers: 88 procent van de inkopers heeft een vast dienstverband, 8 procent heeft een contract voor bepaalde tijd, 3 procent is zzp’er en 1 procent is werkloos.

Hot item

Abdalla constateert dat in de afgelopen jaren een duidelijke tendens was naar vaste dienstverbanden. Begrijpelijk gezien de krapte op de arbeidsmarkt voor inkopers. Hij kan zich echter nu “goed voorstellen” dat bedrijven hun businessmodel onder de loep nemen en de flexibele schil uitbreiden ten koste van de vaste bezetting. Daarnaast verwacht hij dat meer organisaties specifieke categorieën binnen de non-product related inkoop gaan uitbesteden. Dat zou ook relatief snel kunnen omdat de markt hiervoor al goed is ontwikkeld. In de publieke sector is het maar de vraag of de flexibele schil door de crisis dikker gaat worden. Wenselaar van Het NIC verwacht dat niet. En Meijer van Significant wijst erop dat de hoge kosten van inhuur in de publieke sector een hot item zijn. Dat is een direct gevolg van het inhuren van tijdelijke capaciteit voor het uitvoeren van aanbestedingen.

Conclusie

De jeugd heeft de toekomst, dat geldt ook voor het zich snel ontwikkelende inkoopvak. Het is daarom zorgwekkend dat ook in deze crisis de jongste generatie hard wordt getroffen en de vraag naar jongeren praktisch is weggevallen. De arbeidsmarkt voor inkoopprofessionals blijft tijdens deze recessie dus gespannen: medioren en senioren, vooral degenen met diepgaande categoriekennis, hoeven zich geen zorgen te maken. Zij zijn gewild.
Hun sterke positie op de arbeidsmarkt is echter mede te danken aan het feit dat nog steeds te weinig wordt geïnvesteerd in jong talent. Hebben we dan niets geleerd van de vorige crisis?