Column: Na zonneschijn komt regen…

25 jun 2018

Dat de zon nu schijnt is zeker. De economie en de arbeidsmarkt bloeien als nooit tevoren. Er is inmiddels zelfs een schaarste ontstaan in ‘mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt’. En de aandelenbeurs heeft al tien jaar geen grote correctie meer gehad. Als je Kees de Kort (beroepspessimist van BNR) hoort praten, duurt deze oververhitting echter niet lang meer. Wanneer komt de klad erin? De uitzendbranche werkt als een kanarie in de kolenmijn van de economie. Het geeft vroegtijdig een signaal van aanstaande stagnatie. Die branche vertoont nog geen tekenen van teruggang. De NEVI-PMI, de indicator van de Nederlandse productiesector, laat hoogstens een iets minder hard stijgende groei zien. Geen wolkje aan de lucht dus. Nóg niet!

En toch gáát het buiten weer regenen. De weersvoorspelling is alleen nog niet geavanceerd genoeg om te zeggen wanneer. Het verleden leert dat het tij in no-time kan omslaan. En wat doen we dan? Op die vraag hoeft nu nog geen pasklaar antwoord klaar te liggen. Het kan alleen geen kwaad er, nu er nog geen tijdsdruk op zit, vast over na te denken.

In mijn wereld staat het inkopen in de publieke sector centraal. Ik bekijk deze vraag dan ook vanuit dat perspectief. Overheidsuitgaven lopen altijd een paar jaar achter de ‘gewone’ economie aan. Het gevolg van een recessie is dus pas met vertraging voelbaar. Een krimpende economie veroorzaakt lagere overheidsinkomsten. Het gevolg? Minder te besteden. Bij de crisis van tien jaar geleden moest de overheid flink bezuinigen. Dit leidde bij menig overheidsorganisatie tot een reflex van: “Prima, zeg dan maar welke taken we niet meer hoeven uit te voeren” (de takendiscussie). De efficiency van processen bleef daarbij echter onderbelicht. Ook het ultieme streven naar doelmatigheid bij inkoop kwam niet aan de orde. Inkoop kwam onder druk te staan van een politiek opgelegd besparingstarget – in een budgetgedreven cultuur. Het is dan lastig om op stel en sprong plannen klaar te hebben liggen om 100% doelmatig te werken.

Een gemiddelde overheidsinkoper heeft het vandaag de dag erg druk. De krapte op de arbeidsmarkt is voor iedereen goed merkbaar. De logische consequentie hiervan is dat de doelmatigheid er langzamerhand weer een beetje bij in schiet. De noodzaak om het ‘rustig aan te doen’ is er momenteel niet. Ik hoorde laatst een inkoopmanager zeggen dat hij maar van één ding wakker ligt: “Hoe hij in vredesnaam het geld uitgegeven krijgt!”

Toch raad ik overheidsinkopers aan om tussen de dagelijkse beslommeringen door vast enkele maatregelen te nemen. Dan zijn ze crisis-ready als het echt nodig is. Je kunt dan denken aan de volgende maatregelen.
• Maak je beïnvloedbare spend (geconsolideerd) inzichtelijk, gerubriceerd per commodity;
• Sluit contracten af die tussentijds opzegbaar of afschaalbaar zijn;
• Ga geen langdurige verplichtingen aan in innovatieprojecten;
• Kijk bij verlengingsopties kritisch of de kosten van een aanbesteding opwegen tegen de potentieel lagere inkoopkosten;
• Maak switchkosten van belangrijke contracten inzichtelijk en stuur op onafhankelijkheid van specifieke leveranciers;
• Laat iedere commoditymanager zijn commodityplan uitbreiden met een hoofdstuk ‘Kostenbesparing’. Dat dwingt om vroegtijdig met het onderwerp bezig te zijn, waardoor de actiesnelheid (als de organisatie om besparingen vraagt) korter wordt;
• Zorg voor voldoende flexibiliteit in je arbeidscontracten en leid medewerkers goed (en breed) op.

De zomervakantie staat voor de deur. Gebruik deze periode om ook eens rustig over dit onderwerp na te denken. Ik hoop wel dat het een mooie, lange, warme zomer wordt en dat de zonneschijn in alle opzichten nog heel lang aanhoudt!

Fijne zomer!

Wim Nieland